Çocukluğumda Aksu, bugünkü gibi bir beton yığını değil, göz alabildiğine uzanan pamuk tarlalarıyla kaplıydı. Toprağa düşen karlar gibi görünen pamuk tarlaları, ülkenin gururuydu. O zamanlar Türkiye, pamuğunu kendisi üreten, ipliğini eğiren, kumaşını dokuyan ve dünyaya satan bir ülkeydi.
Hikaye daha Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk’ün yönlendirmesiyle başlamıştı. O dönem pamuk sanayileşmenin temel taşı olarak görülüyordu. 1933’te kurulan Sümerbank’ın açtığı fabrikalar bunun en somut örnekleriydi. Kayseri Bez Fabrikası, Nazilli Basma Fabrikası, Bursa Merinos Fabrikası ve diğerleri yalnızca kumaş üretmiyordu. Anadolu’da işçi yetiştiriyor, mühendis yetiştiriyor, şehirleri kalkındırıyor ve Türkiye’nin kendi ayakları üzerinde durmasını sağlıyordu.
Atatürk’ün 1937 yılında açılışını yaptığı Nazilli Basma Fabrikası’nda makineler çalışmaya başladığında söylediği şu söz çok anlamlıydı: “İşte bu bir musikidir.”
*****
O musiki artık duyulmuyor.
Bugün pamuk üreticisi artan maliyetler karşısında ayakta kalamıyor. Maliyetler yükselirken pamuk fiyatları yerinde sayıyor. Kuraklık, su sorunu, yetersiz destekler ve düşük kâr nedeniyle çiftçi pamuğu bırakıyor. Ege’de pamuk yerine buğday ve ayçiçeği, Güneydoğu’da ise yer fıstığı tercih edilmeye başlanıyor.
2022 yılında Türkiye, yıllık yaklaşık 1,5 milyon tonluk lif pamuk ihtiyacının 1,1 milyon tonunu kendi üretimiyle karşılayabiliyordu. Yani ihtiyacının yaklaşık yüzde 75’ini kendisi üretiyordu. Bugün tablo tersine dönmüş durumda. 2026 sezonunda Türkiye’nin lif pamuk üretiminin 400 bin ton seviyelerine gerilemesi ve ihtiyacının yüzde 75’ini ithalatla karşılamak zorunda kalması bekleniyor.
*****
Oysa pamuk yalnızca tekstilin hammaddesi değildir. Pamuk çekirdeğinden yağ elde edilir. Küspesi hayvan yemine dönüşür. Liflerinden tıbbi malzemeler yapılır. Kozmetikten kâğıt sanayine kadar onlarca sektöre hammadde sağlar. Pamuk ithal ettiğinizde yalnızca pamuğu değil, onun yarattığı katma değeri de başka ülkelere bırakmış olursunuz.
Bir de işin sağlık boyutu var…
Son yıllarda hayatımıza giren polyester ve benzeri sentetik kumaşlar ucuz olabilir. Ancak pamuk gibi nefes almazlar. Teri emmezler. Cildi tahriş edebilirler. Özellikle sıcak iklimlerde ve hassas ciltlerde doğal pamuklu ürünlerin sağladığı konforu veremezler. Bugün dünyanın birçok ülkesinde doğal liflere dönüş eğilimi konuşulurken, pamuk üretiminden uzaklaşmak yalnızca ekonomik değil aynı zamanda toplumsal bir sağlık meselesi olarak da görülmelidir.
Pamuk tarlalarında kaybettiğimiz şey sadece bir ürün değil; üretme kültürümüzün, sanayi hafızamızın ve ekonomik bağımsızlığımızın önemli bir parçasıdır.
Yorumlar
Kalan Karakter: